Niewielkie ogłoszenie prasowe zamieszczone w „Katoliku” z 21 czerwca 1892 r. pozwala zajrzeć do świata reklamy, medycyny i handlu na Górnym Śląsku końca XIX wieku. Wśród punktów sprzedaży „miodu żelazo-magnezyjnego” doktora Sandora wymieniono starą aptekę w Bytomiu, a także sklep firmy L. Sachs w Pszczynie przy ówczesnej Polnischestrasse 14 (dzisiejsza ul. Piastowska 28), należący wtenczas do kupca Emila Sachsa

Ten niepozorny anons jest interesującym świadectwem epoki, w której nowoczesna medycyna dopiero się kształtowała, a granica między nauką, doświadczeniem lekarskim i marketingiem pozostawała niezwykle płynna. Sam fakt zamieszczenia ogłoszenia w jednej z najpopularniejszych polskojęzycznych gazet śląskich pokazuje, że producent liczył na szerokie grono odbiorców i traktował prasę jako skuteczne narzędzie promocji.
Treść reklamy brzmi dziś niezwykle odważnie. Czytamy, że „blednica, małokrwistość i cierpienia żołądkowe mogą być tylko wtedy zupełnie usunięte”, jeśli stosuje się żelazo połączone ze „wzmacniającymi żołądek sokami roślinnymi”. Dalej zachwalany jest „miód żelazo-magnezyjny” doktora Sandora, który rzekomo nie zawiera żadnych szkodliwych składników, „ożywia i pomnaża krwistość”, a przy tym polecany jest dorosłym, dzieciom oraz młodym dziewczętom w okresie dojrzewania. Jest to klasyczny przykład reklamy końca XIX wieku, w której język perswazji znacznie wyprzedzał możliwości ówczesnej nauki.
Nie oznacza to jednak, że cała reklama była pozbawiona podstaw. Już w drugiej połowie XIX wieku lekarze dobrze wiedzieli, że niedobór żelaza prowadzi do blednicy, czyli jednej z postaci niedokrwistości. Choć nie znano jeszcze mechanizmów regulujących gospodarkę żelazem, ani nie odkryto witamin, praktyka lekarska wskazywała, że preparaty zawierające żelazo mogą poprawiać stan części pacjentów. Reklamowe hasło o „pomnażaniu krwistości” brzmi dziś archaicznie, ale odnosiło się właśnie do poprawy obrazu krwi. Współczesna medycyna powiedziałaby raczej o zwiększeniu stężenia hemoglobiny i poprawie produkcji czerwonych krwinek.


Dr Sławomir Pastuszka