Symbolika pszczyńskiego cmentarza żydowskiego - wprowadzenie

Na żydowskich nagrobkach poza epitafium spotkać można także dodające im wyrazu motywy figuratywne o charakterze dekoracyjnym lub symbolicznym, zazwyczaj umieszczane w zwieńczeniu ponad inskrypcją. Geneza tej symboliki - rozwijającej się przez wiele wieków wszędzie tam, gdzie rozproszony był naród żydowski - tkwi zarówno w religii, historii i tradycji Żydów, jak i mistyce. Czynniki te zaważyły na niej trwale i zdecydowały o jej odrębności.

W związku z tym, że „stworzył Bóg człowieka na wyobrażenie swoje” (Rdz 1,27), a także „nie będziesz czynił żadnej rzeźby ani żadnego obrazu tego, co jest na niebie wysoko, ani tego, co jest na ziemi nisko, ani tego, co jest w wodach pod ziemią” (Wj 20,4), rabini zabronili przedstawiać postaci ludzkich, przede wszystkim twarzy, jakoby miały one równocześnie przedstawiać obraz Boga. Te dwa wersy wyznaczyły, w jakim kierunku miały rozwijać się przedstawienia plastyczne, a surowe podejście do nich z pewnością było bodźcem do szukania ciekawych rozwiązań, opartych na aluzji i metaforze, co też niewątpliwie przyczyniło się do powstania bogatego zestawu motywów, które stanowią o wartości tej sztuki.
Symbolika cmentarza pszczyńskiego - jak i innych nekropolii górnośląskich i niemieckich - nie dorównuje bogactwem tej występującej na ziemiach polskich oraz w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Uznać ją można za bardzo skromną i szablonową, poddaną daleko posuniętej schematyzacji, niemalże bez oryginalnych kompozycji elementów. Wpływ na to miała bez wątpienia postępująca akulturacja tutejszych Żydów oraz stopniowe odchodzenie przez nich od sztuki ludowej - uważanej za niską - oraz tradycyjnego świata skojarzeń.

Sławomir Pastuszka
powrót

Więcej znajdziesz w Głosie Pszczyńskim

Aktualny numer

Numer 6 (19 czerwca 2020r.)

Archiwum numerów

  • Numer 5, 13 maja 2020r.
  • Numer 4, 8 kwietnia 2020r.
  • Numer 4, 26 marca 2020r.
  • Numer 3, 28 lutego 2020r.
  • Numer 2, 6 lutego 2020r.
  • Numer 1, 17 stycznia 2020r.
więcej