Zanieczyszczenie powietrza a zdrowie Polaków

Dramatycznie rośnie zanieczyszczenie powietrza nad polskimi miastami. W Krakowie już czterokrotnie zostały przekroczone normy! Coraz trudniej też oddychać w Warszawie i Wrocławiu. Nie lepiej jest na Śląsku, gdzie raz po raz są odnotowywane wysokie i bardzo wysokie poziomy stężeń pyłu zawieszonego. Zagrożeń i konsekwencji dla zdrowia wynikających z oddychania zanieczyszczonym powietrzem nie wolno bagatelizować. Główną przyczyną złej jakości powietrza w województwie śląskim jest emisja z indywidualnego ogrzewania budynków. Jest ona związana przede wszystkim ze spalaniem paliw kiepskiej jakości, bardzo często w piecach starego typu, o złych parametrach energetycznych, powodujących częściowe spalanie i powstawanie dużej ilości dymu emitowanego przez komin. Pył powoduje negatywne skutki zdrowotne, grupami szczególnie narażonymi na drażniące działanie pyłu zawieszonego są osoby cierpiące z powodu przewlekłych chorób serca (niewydolność serca, choroba wieńcowa) i przewlekłych chorób układu oddechowego (astma), a także osoby starsze i dzieci.

Ubiegłoroczne obchody Polskich Dni Spirometrii miały na celu edukację społeczeństwa na temat zagrożeń związanych z obturacyjnymi chorobami dróg oddechowych. Ich mottem było zdanie: „Oddychaj czystym powietrzem”. Doktor Piotr Dąbrowiecki, przewodniczący Federacji Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergię i POChP przypominał, że choroby płuc mają ścisły związek z zanieczyszczeniem powietrza, z powodu którego na świecie umiera rocznie 3,7 mln ludzi, a w Polsce nawet 45 tysięcy osób każdego roku.

Ważne jest to, czym oddychamy
Zanieczyszczenie powietrza jest na drugim miejscu wśród głównych czynników rozwoju przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP), która, wg Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), dotyka około 210 mln ludzi na świecie. Na pierwszym miejscu jest palenie tytoniu.
Na POChP choruje około 2 miliony Polaków, z których zaledwie 20 procent się leczy. Schorzenie rozpoznaje się najczęściej u osób palących od 15-20 lat. Szkodliwe jest też duże stężenie zawieszonego pyłu występujące w pobliżu zakładów przemysłowych, używających ropy i produktów ropopochodnych oraz węgla (produkty ich spalania zanieczyszczają powietrze), w miastach i w pobliżu ruchliwych dróg.
Ważne jest dbanie o jakość powietrza we wnętrzach. Ryzyko POChP dotyka nie tylko biernych palaczy, ale też pracowników narażonych na wdychanie pyłów, dymów i gazów w pracy oraz osób używających do ogrzewania mieszkań i gotowania węgla, drewna lub gazu w słabo wentylowanych pomieszczeniach. Niestety, Polska, obok Bułgarii, ma najbardziej zanieczyszczone powietrze w Unii Europejskiej. Jest to w dużej mierze właśnie efekt palenia w piecach węglem i odpadami.

POChP - nieuleczalna i postępująca, niszczy płuca
Od 2002 roku obchodzimy Światowy Dzień Przewlekłej Obturacyjnej Choroby Płuc (POChP). Jego celem jest uświadomienie zagrożenia, jakie stanowi POChP oraz propagowanie wiedzy o metodach zapobiegania i terapii choroby.
Z badania przeprowadzonego przez TNS OBOP w 2013 r. na zlecenie Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc (PTChP) wynika, że tylko 11 proc. Polaków słyszało skrót POChP - co nie jest jednoznaczne z umiejętnością jego rozszyfrowania. Zaledwie kilka procent badanych zna objawy i czynniki ryzyka. Ponad połowie (55 %) nazwa ani skrót nic nie mówi. Brak wiedzy przekłada się na fakt, że polscy pacjenci są diagnozowani późno, gdy ich płuca są już w znacznym stopniu nieodwracalnie zniszczone przez chorobę.
Przewlekła obturacyjna choroba płuc to nazwa wymyślona dla jednostki chorobowej łączącej zmiany patologiczne charakterystyczne dla dwóch schorzeń - przewlekłego zapalenia oskrzeli i rozedmy płuc. Udział każdej z tych patologii może być różny, od czego zależy indywidualny przebieg POChP oraz liczba zaostrzeń. Choroba cechuje się utrwalonym ograniczeniem przepływu powietrza przez dolne drogi oddechowe. Zazwyczaj ograniczenie to postępuje i jest związane z nadmierną reakcją zapalną w oskrzelach i płucach wywołaną przez szkodliwe działanie gazów i pyłów.
Choroba prowadzi do przewlekłego niedotlenienia, dlatego najczęstszym jej powikłaniem są schorzenia kardiologiczne, m.in. nadciśnienie płucne, zaburzenia rytmu serca, zawał mięśnia sercowego. U pacjentów z POChP często rozwija się także rak płuca. Zdaniem ekspertów sprawia to, że trudno określić rzeczywistą liczbę zgonów spowodowanych przez przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, bo jako bezpośrednią przyczynę śmierci podaje się choroby układu sercowo-naczyniowego lub rak płuca.
POChP to choroba nieuleczalna, ale właściwa terapia możne znacząco wpłynąć na redukcję zarówno objawów, takich jak np. duszność, jak i częstotliwości zaostrzeń choroby. Tymczasem zwykle ignorujemy jej objawy, uważając poranny kaszel i odkrztuszanie za normalne, fizjologiczne zjawisko. W efekcie pacjenci przed zgłoszeniem się do specjalisty tracą często nawet połowę pojemności płuc, co powoduje, że sprostanie łatwej dla osoby zdrowej codziennej czynności staje się prawdziwym wyzwaniem.
Szacuje się, że POChP występuje o około 10 proc. populacji osób po 40. roku życia - w Polsce jest to ok. 2 mln osób. Specjaliści oceniają, że tylko 20 proc. chorych ma zdiagnozowane POChP, jest świadoma schorzenia i poddaje się leczeniu. Zgodnie z prognozami, w ciągu kolejnych piętnastu lat obturacyjna choroba płuc zajmie trzecie miejsce na liście największych „zabójców” ludzkości.
Wczesne podjęcie leczenia - szczególnie w łagodnej i umiarkowanej postaci POChP - może wydłużać okres choroby przebiegający z łagodnie nasilonymi objawami. Terapia powinna być kompleksowa - ma szansę powodzenia i zmniejszenia ryzyka zaostrzeń, jeśli odpowiednio dobrane leki są stosowane regularnie. Chorym zaleca się też odpowiednio dobraną dietę i rehabilitację oddechową.
Rozwój medycyny niesie szansę na uproszczenie terapii części chorych, a więc w efekcie zwiększenie jej efektywności, prowadząc do sytuacji, w której pacjent będzie aplikował jeden lek raz dziennie. Tym niemniej, nie do przecenienia jest rola lekarza, jako edukatora - osoby, która nauczy pacjenta, jak prawidłowo aplikować leki, i będzie w toku terapii umiejętności chorego weryfikować.
POChP jest chorobą wymagającą kompleksowej opieki medycznej. Duże znaczenie odgrywa rehabilitacja obejmująca m.in. trening fizyczny i ćwiczenia oddechowe. Pacjent powinien stosować odpowiednią dietę, często - ze względu na rosnące przy POChP ryzyko wystąpienia depresji - zalecana jest psychoterapia.


Stowarzyszenie „Dziennikarze dla Zdrowia”/red.


1. WHO. Chronic respiratory diseases http://www.who.int/gard/publications/chronic_respiratory_diseases.pdf (dostęp 14.10.2015)
2. Eurostat, dane statystyczne dotyczące przyczyn zgonu w UE (09.2012), http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Causes_of_death_statistics/pl (dostęp 14.10.2015)
3. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc dotyczące rozpoznawania i leczenia POChP https://journals.viamedica.pl/pneumonologia_i_alergologia_pol/article/viewFile/PiAP.2014.0030/26838 (dostęp 14.10.2015)
4. Narodowy Program zdrowia na lata 2007-2015 http://www.mz.gov.pl/__data/assets/pdf_file/0020/12494/zal_urm_npz_90_15052007p.pdf (dostęp 14.10.2015)
5. http://www.se.pl/wiadomosci/polska/polacy-nie-wiedza-co-oznacza-skrot-pochp_366794.html
6. https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/nik-o-ochronie-powietrza-przed-zanieczyszczeniami.html
7. Medycyna Praktyczna, Światowa strategia rozpoznawania, leczenia i prewencji POChP - podsumowanie akutalizacji GOLD 2011, http://www.mp.pl/pulmonologia/artykuly-wytyczne/pochp/show.html?id=66813 (dostęp 14.10.2015)

logo

Dofinansowano ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony
Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach
,,Treści zawarte w publikacji nie stanowią oficjalnego stanowiska organów Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach"
powrót

Więcej znajdziesz w Głosie Pszczyńskim

Aktualny numer

Numer 11 (24 listopada 2022r.)

Archiwum numerów

  • Numer 10, 19 października 2022r.
  • Numer 9, 22 września 2022r.
  • Numer 8, 18 sierpnia 2022r.
  • Numer 7, 21 lipca 2022r.
  • Numer 6, 22 czerwca 2022r.
  • Numer 5, 12 maja 2022r.
więcej